Lekker in je vel bij de zusters

Het wellness-klooster van Arenberg In Arenberg bij Koblenz hebben de dominicanessen hun klooster omgebouwd tot een eigentijds kuuroord, maar met spirituele meerwaarde. Je kunt er in de sauna, gemasseerd worden met aromatische olie, met een groep aan nordic walking doen of aan qi gong, maar ook christelijke meditatie staat op het programma en de ochtenddienst in de kapel vindt iedereen heel belangrijk. Want de behoeftigen van deze tijd, zeggen zij, dat zijn de overwerkten en de gestressten.

Text: LISETTE THOOFT


Zuster Andrea aan het werk in het Vitalzentrum van klooster Arenberg.







Zuster Annunciata vraagt aan de ontbijttafels of de gasten goed geslapen hebben.







In de parkachtige tuin van klooster Arenberg is ook een minigolfbaan.


Haastig slok ik mijn thee naar binnen: over tien minuten moet ik beneden bij zuster Andrea zijn voor een aroma-oliemassage. Dan voel ik een hand op mijn arm. "Langzaam!" maant zuster Annunciata. Groot en volumineus staat ze naast me in haar witte habijt met zwarte sluier, in de lichte vrolijke eetzaal van het klooster. O ja, dat is waar ook. Hier ben je om je te ontspannen, niet om van de ene verplichting naar de andere te racen. Maar eh... ik heb nogal een vol programma. We zijn hier maar anderhalve dag en ik moet natuurlijk zoveel mogelijk meemaken voor mijn reportage. Eigenlijk is dat te kort, heeft bedrijfsleider Bernard Grunau me al per email duidelijk gemaakt. Twee nachten slapen is toch wel een minimum. En ik zag direct dat hij gelijk had. Het ontspannen levenstempo dat hier heerst, de kalme tred van de religieuzen, het ritme van de gebedsdiensten, de manshoge keramieken figuur in de hal die een vinger op de lippen legt en de andere vinger bezwerend in de lucht steekt - alles hier ademt rust en vrede.
Door eindeloze beukenbossen zijn we er gisteren naartoe gereden. Her en der lag nog sneeuw. Arenberg is een groot dorp vlakbij Koblenz, zo'n 350 kilometer van Amsterdam. Het klooster ligt tegen een bergflank aan en kijkt uit over het Rijndal en het glinsterende brede lint van de Rijn die zich daar doorheen slingert.
In de middag zit het cafeetje op de entresol van de grote lichte centrale hal vol dames van middelbare leeftijd en een enkele heer die thee, koffie en weelderige Duitse taartpunten nuttigen. Met rust, lekker eten, wandelingen, massages, saunabezoek en speciale baden, kruidenthee en gymnastiek ondersteunen de religieuzen van Arenberg hun spirituele boodschap. Geheel volgens de ideeën van de negentiende-eeuwse Beierse pastoor Sebastian Kneipp, die van mening was dat een mens makkelijker tot God komt als hij gezond is en lekker in zijn vel zit.

Bijkomen

Het is pas vijf jaar geleden dat Arenberg een wellness-klooster is geworden. In een gigantische verbouwing is het sanatorium dat de zusters vijftig jaar gedreven hadden, om- en aangebouwd tot wellness-centrum, met een nieuw zwembad, sauna, fitnesszaal, en allerlei groeps- en therapieruimten. Het sanatorium liep niet meer zo goed, de apparatuur was verouderd en de dominicanessen moesten beslissen: de hele boel sluiten, of het roer om. Wat zou de stichteres van het klooster, Mutter Cherubine die hier in 1864 uit Zwitserland aankwam, gezegd hebben, vroegen ze zich af. Wat is de grote nood van onze tijd die de zusters konden helpen lenigen? Ontspanning, natuurlijk. Iedereen is tegen¬woordig gejaagd en gestresst, workaholic en overspannen. 'Bijkomen, ontmoeten en genezen' werd het nieuwe motto. "We hebben ons als klooster daarmee sterker geprofileerd in het economische landschap", vertelt Grunau. Tien van de vijfenzestig zusters die nog in het klooster leven - gemiddelde leeftijd 75 jaar - werken actief mee in de gastenopvang en het Vitalzentrum; verder zijn er een stuk of tachtig medewerkers van buiten aangetrokken.

De gastenkamers zijn zo modern en smaakvol ingericht dat je je in een prima hotel waant, met telefoon, eigen badkamer en balkon. Als je televisie wilt kijken, kan dat ook nog, in twee tv-ruimtes, en in de kelder is een café waar je tot 's avonds laat wijn en bier kunt zitten drinken als je wilt. Maar daarnaast is er natuurlijk ook een uitgebreid religieus aanbod, en al ben je niet verplicht om ergens aan mee te doen, spiritualiteit is hier toch zeer nadrukkelijk aanwezig.

Zwijgen

Om half vijf kunnen we meteen al meedoen met een groepsmeditatie. Een stuk of vijftien gasten zitten op stoeltjes of meditatiekussentjes in een kring rond een brandende kaars. Een van de religieuzen, net als alle anderen in wit habijt met zwarte sluier, opent de meditatie met een stukje Taizémuziek uit een taperecor¬der en leidt ons vervolgens de stilte in. "Bidden is niet praten, of jezelf horen praten", zegt ze. "Bidden is zwijgen, en dan Gods aanwezigheid horen." De avond¬zon valt door de hoge ramen en zet de ruimte in een gouden gloed. "Op de uitademing kun je innerlijk, zonder geluid, Christus zeggen", suggereert de zuster. "En op de inademing Jezus."
Na de meditatie lopen we met een andere zuster mee naar het oude gedeelte waar de religieuzen wonen, voor de Rozenkransdienst in de ruime witgepleisterde kerk. Druppelvormige decoraties in pasteltinten langs de bogen; bloemstukken aan het altaar, een kruis in modern glasmozaïek. Een stuk of veertig dominicanessen zitten in de banken en zingen enkele liederen. Sommige gasten zingen luidkeels mee. Na afloop komen de nonnen langs de banken gelopen en ik zie het: ja, dit zijn echt oude vrouwen, niet allemaal even gezond zo te zien, eentje loopt met een stok, veel gezichten lijken getekend door een leven van hard werken. Zouden zij zelf nou ook wel eens in de sauna zitten, gemasseerd worden met lekkere warme olie? Ik besluit het zuster Andrea te vragen als ze mij morgenochtend onder handen neemt.

Wakker geroepen

De volgende ochtend doe ik om zeven uur mee met het dauwtrappen, ook een methode van Kneipp. Een jonge trainer neemt ons, een klein clubje van vier vrouwen en een man, mee naar het park en daar trekken we onze schoenen en sokken uit. "Blijf zo lang op het gras rondlopen als aangenaam is", zegt de coach. Aange¬naam? Het is letterlijk ijskoud. "Bij temperaturen onder de 5 graden is een minuut al voldoende" meldt het bordje gelukkig. We drogen de voeten af met handdoek-jes die de trainer aanreikt, en direct als ik mijn sokken en schoenen weer aanheb, voelen mijn voeten lekker warm. Dan volgt een wandeling in straf tempo door het park, langs het grote labyrint gemodelleerd naar dat in de kathedraal van Chartres, langs de bijenkorven en het insectenhotel, langs de hoogstam appelbomen en weer terug, en nog eens een rondje, waarna we rek- en strekoefeningen doen op het terras van het rookgebouw-tje. Ook in Arenberg is alles binnen rookvrij en moeten rokers buiten blijven, maar ze hebben daar wel een gezellig gebouwtje voor. Alles tintelt. Diep adem ik de frisse ochtendlucht in. Vogels zingen, een raaf krast. Acht uur, tijd voor de 'ochtendimpuls' in de kapel op de zevende verdieping van het gastenverblijf. Beton en hoge ramen wisselen elkaar hier af. "Het beton symboli¬seert de grauwe werkelijkheid die wij hier ook onder ogen zien", heeft Grunau uitgelegd. Ik vind het mooi. De kapel zit vol; toch zo'n veertig gasten zijn komen opdagen, en een enkele dominicanes. Een jonge vrouw in spijkerbroek leidt de bijeenkomst. Ze begint ook met een taperecorder aan te zetten en daar komt dit keer iets schlagerachtigs uit, relipop, gezellig klinkend met ongetwijfeld een stichtelijke tekst. Hm. Maar als ze begint te praten, heeft ze mijn geboeide aandacht. Het gaat over Martha en Maria, de passage in Lukas 10 waar Martha aan Jezus vraagt om Maria terecht te wijzen omdat die niet meehelpt met de gastvrouwelijke zorgen. -"Martha is de persoon die zichzelf verliest in haar dagelijks werk", zegt de voorgangster. "Die niet meer in God is. Daarom wordt ze ook jaloers. Vroeger dacht ik datjezus haar verwijtend toespreekt. 'Martha, Martha' zegt hij, zoals onze ouders ons vroeger terechtwezen, zoals wij onszelf vermanend toespreken: sufferd, je doet het fout. Maar nu begrijp ik: Jezus roept haar tot zichzelf. Hij doet een appèl op haar, hij roept haar wakker." Ook kun je uit dit verhaal halen, denkt ze, dat jaloezie op een ander je wijst op iets waarnaar je zelf verlangt, iets dat goed zou zijn voor jezelf, dat ook bij jou zou passen. "Martha verlangt ook naar het onderricht van Jezus. Mooi dat dit verhaal direct komt na het verhaal over de barmhartige Samaritaan. Het is vaak uitgelegd alsof ereen concurrentie zou bestaan tussen contemplatie en goede werken. Maar dat kan allebei tegelijk. Je kunt je ook midden in je dagelijkse werk verbonden voelen met Jezus."
Ze pakt een gitaar, we staan in een kring, en zingen nog een lied.
Ik heb nog een kwartier de tijd voor mijn ontbijtje, dat ik haastig samenstel uit het overvloedige buffet, en zo snel opeet dat zuster Annunciata mij moet corrigeren.

Liefdevol aangeraakt

Zo rustig als ik kan, loop ik naar het Vitalzentrum in de benedenverdieping. Daar is zuster Andrea die mij gaat masseren. Ze blijkt niet in de stemming voor een praatje, antwoordt kortaf op mijn vragen. Maar ze heeft warme, grote, sterke handen en de aromatische olie die ik heb gekozen - ontspannende mix van lavendel en andere kruiden - is ook heerlijk warm. De temperatuur in de massageruimte had wat mij betreft iets hoger gemogen, maar misschien is dat dan weer te warm voor zo'n religieuze in haar ritselende habijt, die natuurlijk inspannende handarbeid staat te verrichten. Zuster Andrea is beroeps: ze was jarenlang verpleegkun¬dige, ademtherapeute en fysiotherapeute voor ze in de orde intrad. "Juist ernstig zieke mensen hebben mij geleerd hoe belangrijk de ziel is", schrijft ze in het boek Der Wohifühlgarten Gottes, over klooster Arenberg en zijn inwoners. "De weg naar de ziel gaat over het lichaam. Aan de ene kant wordt het lichaam vaak als een machine beschouwd die eindeloos belastbaar is. Aan de andere kant merk ik dat veel mensen hun eigen lichaam niet voelen, niet waarnemen, en dus voor zichzelf eigenlijk geen gevoel hebben. Ik heb ontdekt: als ik mijzelf waarneem, of als ik een ander aandachtig aanraak, dan word ook de ziel weer voelbaar." Meester Eckhart, haar grote voorbeeld, zag volgens haar de zelfwaarneming als weg naar God. Elke verwonding, elke ziekte, zelfs elke spanning die zich in het lichaam aftekent, gelooft ze, vertelt ons iets over ons innerlijk. Het ontcijferen van die boodschap is een belangrijke stap op de weg naar het helen van het innerlijk.
"Er bestaat zoiets als een kerngezondheid", schrijft ze, "die niet door ziekte klein te krijgen is. Dat concept is essentieel voor ons in Arenberg. Een mens kan doodziek zijn, en tegelijkertijd innerlijk volkomen gezond. Aanraking maakt ons attent op die innerlijke heelheid. In elk mens is een diep verlangen om niet alleen te zijn en om liefdevol aangeraakt te worden - om de eenheid van lichaam en ziel weer te voelen." "Masseert u ook uw medezusters wel eens?" vraag ik als de massage voorbij is. "Waarom?"
"Nou ja, die hebben toch ook wel eens spanningen?" "Alleen op voorschrift", zegt ze, op zo'n kordate toon dat ik niet verder durf te vragen.

Animeren

Aan Grunau, de bedrijfsleider die later die ochtend voor de gasten een introductie verzorgt, vraag ik het. Maken de zusters zelf gebruik van hun areaal aan wellness voorzieningen? Hij lacht. "Of ze wel eens in de sauna gaan? Ja, wel degelijk, na tien uur 's avonds als hij officieel gesloten is. En ze laten zich ook af en toe masseren, als dat nodig is. Het is niet helemaal nieuw voor ze, want in het sanatorium hadden ze ook een zwembad en waren er ook heilzame baden. Een achter¬liggende vraag is: hoe staat de kerk tegenover het wellness-idee? Natuurlijk gaat het ons niet om opper¬vlakkig genieten. Er is altijd een spiritueel element, dat zich bijvoorbeeld uit in ons concept kerngezondheid. Dat is niet nieuw in het christendom. Er zijn ook bepaalde grenzen waar we binnen blijven. We bieden hier bijvoorbeeld geen cosmetica aan. Niet dat we dat afwijzen, maar het hoort niet bij onze opvatting van gezondheid. Maar ik geef toe, het is lastig manoeuvreren om dat naar buiten toe goed te presenteren. Een Gratwanderung. De pers kan het maar al te makkelijk verkeerd opvatten."
Een gast wil weten of er niet iets meer gedaan kan worden om verlegen en eenzame mensen uit hun schulp te trekken en in contact te brengen met anderen. Grunau antwoordt dat deze kwestie de volle aandacht heeft, maar dat het niet eenvoudig is om zoiets te organiseren. Er is met opzet een stuk van de eetzaal afgescheiden voor mensen die juist alleen willen zijn en in stilte willen eten. "Zodat je-niet altijd de ziektegeschiedenissen van je medegasten hoeft aan te horen." In het andere deel van de eetzaal zijn geen vaste plaatsen en dat is de aangewe¬zen plek voor spontane ontmoetingen. "We zijn er niet om te animeren, maar om ruimte te scheppen. Ook voor doelloos rondhangen, als mensen dat willen." Een andere gast zegt dat ze niet inziet wat er nog ontbreekt aan het concept. "Ik heb de afgelopen dagen de meest diepzinnige gesprekken gehad met interessante mensen, met name bij de maaltijden.